W o\u015bmiu regionach Polski, w okresie od czerwca do wrze\u015bnia 2002 roku, przeprowadzono akcj\u0119 inwentaryzacji stanowisk p\u0142omyk\u00f3wki i kolonii rozrodczych nietoperzy. R\u00f3wnie\u017c w regionie wojew\u00f3dztwa zachodniopomorskiego, przy wsp\u00f3\u0142pracy Kurii Koszali\u0144sko-Ko\u0142obrzeskiej i Kurii Kamie\u0144sko-Szczeci\u0144skiej oraz pomocy Ekofunduszu i Programu Ma\u0142ych Dotacji Globalnego Funduszu \u015arodowiska (GEF), cz\u0142onkowie Zachodniopomorskiego Towarzystwa Ornitologicznego kontrolowali ko\u015bcio\u0142y poszukuj\u0105c s\u00f3w i nietoperzy.
W pierwszym etapie, w ca\u0142ej Polsce, zbadano \u0142\u0105cznie kilkaset ko\u015bcio\u0142\u00f3w, z czego w zachodniopomorskim sprawdzono 125 obiekt\u00f3w. S\u00f3w i nietoperzy poszukiwano na strychach, wie\u017cach i dzwonnicach ko\u015bcio\u0142\u00f3w, w kt\u00f3rych te, jak\u017ce po\u017cyteczne dla cz\u0142owieka zwierz\u0119ta, znalaz\u0142y dla siebie odpowiednie warunki. Obelkowania strychu i wie\u017cy budowli sakralnych, szczeliny w murze i pod dach\u00f3wkami tworz\u0105 wspania\u0142e kryj\u00f3wki. Niedost\u0119pno\u015b\u0107 wy\u017cszych kondygnacji dla ludzi i drapie\u017cnik\u00f3w takich jak kot albo kuna, sprawia, \u017ce kolonia nietoperzy albo l\u0119gowa p\u0142omyk\u00f3wka, uzyskuj\u0105 nadzwyczajne warunki do pomy\u015blnego bytowania. Zachowanie kilku otwor\u00f3w wlotowych sprawia, \u017ce zwierz\u0119ta te maj\u0105 swobodny dost\u0119p do swoich kryj\u00f3wek. Obecnie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107, \u017ce ko\u015bcio\u0142y stanowi\u0105 bardzo wa\u017cne ostoje, w kt\u00f3rych p\u0142omyk\u00f3wki i nietoperze znajduj\u0105 dogodne nisze dla rozrodu i niezb\u0119dne schronienie w ci\u0105gu dnia.<\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Sowy t\u0119pi\u0105 uci\u0105\u017cliwe gospodarczo gatunki gryzoni takie jak myszy – mysz poln\u0105 i domow\u0105. Poluj\u0105 r\u00f3wnie\u017c na szczury, nornika zwyczajnego, nornic\u0119 rud\u0105, karczownika ziemnowodnego, reguluj\u0105c liczebno\u015b\u0107 populacji swoich ofiar. Ze wzgl\u0119du na specjalizacj\u0119 zmys\u0142\u00f3w i specyficzn\u0105 budow\u0119 cia\u0142a s\u0105 skutecznymi drapie\u017cnikami. Na przyk\u0142ad, p\u0142omyk\u00f3wka s\u0142yszy bicie serca myszy z odleg\u0142o\u015bci 5 metr\u00f3w, puszczyk mszarny s\u0142yszy chrobotanie nornicy pod 40 centymetrow\u0105 warstw\u0105 \u015bniegu z odleg\u0142o\u015bci 30 metr\u00f3w. Zwi\u0119kszona czu\u0142o\u015b\u0107 s\u0142uchu zapewniona jest przez asymetryczne ustawienie otwor\u00f3w s\u0142uchowych (s\u0142yszenie stereofoniczne) i szlar\u0119 wok\u00f3\u0142 g\u0142owy. Specjalna konstrukcja pi\u00f3r, tj. wyst\u0119powanie warstwy po\u015blizgowej i pi\u0142kowanej kraw\u0119dzi, sprawiaj\u0105, \u017ce w trakcie lotu pi\u00f3ra s\u00f3w nie szeleszcz\u0105. Zawirowania powietrza na ko\u0144cu skrzyde\u0142, ,,wyg\u0142adzane przez pi\u0142kowan\u0105 kraw\u0119d\u017a, czyni\u0105 lot ca\u0142kowicie nies\u0142yszalnym. Szerokie i zaokr\u0105glone skrzyd\u0142a sprawiaj\u0105, \u017ce sowy mog\u0105 wykonywa\u0107 nag\u0142e zwroty i lekko opada\u0107 na upatrzon\u0105 ofiar\u0119 niczym duch. Atak na du\u017ce ofiary usprawnia specjalna konstrukcja szpon\u00f3w, kt\u00f3rych kraw\u0119dzie s\u0105 bardzo ostre dzi\u0119ki wytworzeniu od strony spodniej tr\u00f3jk\u0105tnego rowka. Sowy maj\u0105 bardzo du\u017ce oczy, co pozwala noc\u0105 zgromadzi\u0107 du\u017c\u0105 ilo\u015b\u0107 \u015bwiat\u0142a i tym samym polepszy\u0107 ostro\u015b\u0107 widzenia. Aby skuteczniej kontrolowa\u0107 otoczenie, oczy s\u0105 osadzone na bardzo ruchomej g\u0142owie, kt\u00f3r\u0105 sowy mog\u0105 przekr\u0119ca\u0107 o 1800. Dzi\u0119ki temu, \u017ce oczy s\u0105 osadzone z przodu g\u0142owy (widzenie binokularowe) sowy precyzyjnie i ostatecznie lokalizuj\u0105 swoj\u0105 ofiar\u0119.
W ci\u0105gu roku, p\u0142omyk\u00f3wka zjada ok. 1000 gryzoni, podczas gdy jedna mysz w tym samym czasie zjada ponad 10 kg ziarna. W tym czasie para myszy w okresie rozrodu mo\u017ce mie\u0107 \u015brednio 5 m\u0142odych w miocie i kilka miot\u00f3w rocznie.
Nietoperze, w odr\u00f3\u017cnieniu od niekt\u00f3rych s\u00f3w, poluj\u0105 na owady, dzi\u0119ki czemu s\u0105 r\u00f3wnie\u017c bardzo po\u017cyteczne. Wykazuj\u0105 wiele przystosowa\u0144 do polowania noc\u0105 jak chocia\u017cby wykszta\u0142cenie zmys\u0142u echolokacji. Karlik malutki – najmniejszy gatunek w Europie i najpospolitszy gatunek nietoperza, o ci\u0119\u017carze cia\u0142a od 3 do 9 g, mo\u017ce w ci\u0105gu jednej nocy zje\u015b\u0107 oko\u0142o 1000 komar\u00f3w. Kolonia tego gatunku sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 ze 100 osobnik\u00f3w, mo\u017ce zje\u015b\u0107 w ci\u0105gu miesi\u0105ca 9 milion\u00f3w owad\u00f3w. Dobowe zapotrzebowanie na pokarm wynosi 1\/3 masy cia\u0142a nietoperza, st\u0105d osobnik wa\u017c\u0105cy 15 g, potrzebuje dziennie ok. 5 g po\u017cywienia w postaci owad\u00f3w. Okres aktywno\u015bci tych ssak\u00f3w w ci\u0105gu roku, w zale\u017cno\u015bci od warunk\u00f3w klimatycznych, mo\u017ce wynosi\u0107 nawet 240 dni (od ko\u0144ca lutego do ko\u0144ca pa\u017adziernika). W tym czasie 1 nietoperz mo\u017ce zje\u015b\u0107 1200 gram\u00f3w owad\u00f3w !
W Polsce do 1990 roku liczebno\u015b\u0107 sowy p\u0142omyk\u00f3wki oceniano na 4000 par l\u0119gowych. W ostatnim dziesi\u0119cioleciu w kilku regionach Polski odnotowano spadek liczebno\u015bci tego gatunku a\u017c o 40%. Jak si\u0119 okaza\u0142o p\u0142omyk\u00f3wka znalaz\u0142a alternatywne miejsce schronienia. Na Ziemi Lubuskiej najwa\u017cniejszymi miejscami l\u0119gowymi tego gatunku by\u0142y wie\u017ce i strychy ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Spo\u015br\u00f3d 14 stanowisk p\u0142omyk\u00f3wki, 11 by\u0142o zlokalizowanych na wie\u017cach ko\u015bcielnych (79%), a 3 w innych budynkach. Na Pomorzu Zachodnim w latach 1996 2000, spo\u015br\u00f3d 21 wykrytych stanowisk l\u0119gowych, 19 by\u0142o zlokalizowanych w ko\u015bcio\u0142ach (90%), a 2 w budynkach gospodarskich. W by\u0142ym wojew\u00f3dztwie wroc\u0142awskim 70% stwierdzonych stanowisk p\u0142omyk\u00f3wek znajdowano w ko\u015bcio\u0142ach, a na Opolszczy\u017anie 72 99%. Przyczyn\u0105 poszukiwania nowych schronie\u0144 przez p\u0142omyk\u00f3wk\u0119 by\u0142 wzrost urbanizacji wsi (wyra\u017caj\u0105cy si\u0119 zwi\u0119kszeniem ilo\u015bci remont\u00f3w starych budynk\u00f3w, podczas kt\u00f3rych stosuje si\u0119 nowe technologie budowlane nie sprzyjaj\u0105ce nietoperzom i sowom – na przyk\u0142ad u\u017cywanie toksycznych impregnat\u00f3w i farb, pianek uszczelniaj\u0105cych, a tak\u017ce zasklepianie otwor\u00f3w wlotowych do stod\u00f3\u0142). Taki negatywny wp\u0142yw braku potencjalnych kryj\u00f3wek na liczebno\u015b\u0107 p\u0142omyk\u00f3wek by\u0142 tak\u017ce obserwowany w Holandii i Wielkiej Brytanii. Na skutek nowoczesnych technologicznie remont\u00f3w, rozprzestrzeniania si\u0119 i drapie\u017cnictwa kuny domowej oraz zasklepiania otwor\u00f3w wlotowych sowy w niekt\u00f3rych rejonach Polski wycofa\u0142y si\u0119 z wi\u0119kszych miast, np. w Szczecinie p\u0142omyk\u00f3wka l\u0119g\u0142a si\u0119 w 1 ko\u015bciele do 1994 roku, a w Stargardzie Szczeci\u0144skim 2 pary opu\u015bci\u0142y ko\u015bcio\u0142y kolejno w 1997 i w 2000 roku. Dotychczas, podczas prowadzonej akcji inwentaryzacji stanowisk p\u0142omyk\u00f3wek i kolonii rozrodczych nietoperzy, na terenie Pomorza Zachodniego ustalono, \u017ce sowa p\u0142omyk\u00f3wka wyst\u0119puje w zag\u0119szczeniu 0,95 pary na 100 km2 – to najni\u017csze wykazywane dot\u0105d zag\u0119szczenie w Polsce. W przypadku nietoperzy na 125 skontrolowanych ko\u015bcio\u0142\u00f3w, 7 by\u0142o zaj\u0119tych przez kolonie rozrodcze.
Przeprowadzanie remont\u00f3w w ko\u015bcio\u0142ach, najcenniejszych ostojach, w okresie rozrodu nietoperzy i s\u00f3w, p\u0142oszy zwierz\u0119ta. Zamykanie otwor\u00f3w wlotowych – pozbawia miejsc rozrodu. Zmiana poszycia dach\u00f3w (z dach\u00f3wki na blach\u0119) oraz zasklepianie otwor\u00f3w wlotowych do wie\u017c i strych\u00f3w zmienia termik\u0119 w budowli (blacha mocno si\u0119 nagrzewa) i sprawia, \u017ce ponowne zaj\u0119cie kryj\u00f3wki przez zwierz\u0119ta oraz rozr\u00f3d s\u0105 prawdopodobnie niemo\u017cliwe. Podczas prowadzonej inwentaryzacji niew\u0105tpliwie negatywny wp\u0142yw na populacje p\u0142omyk\u00f3wki i nietoperzy w ko\u015bcio\u0142ach ma obecno\u015b\u0107 kuny domowej. To mi\u0142e zwierz\u0105tko jest zarazem sprytnym i zwinnym drapie\u017cnikiem. Potrafi wdrapa\u0107 si\u0119 bardzo wysoko na wie\u017c\u0119 i zniszczy\u0107 l\u0119g p\u0142omyk\u00f3wki lub wy\u0142apa\u0107 nietoperze ukryte przy belkach.
Jak si\u0119 wydaje, w celu zapewnienia skutecznej ochrony p\u0142omyk\u00f3wek i nietoperzy konieczne jest podjecie dzia\u0142a\u0144 umo\u017cliwiaj\u0105cych gnie\u017cd\u017cenie si\u0119 i zak\u0142adanie kolonii rozrodczych w wydzielonych cz\u0119\u015bciach strych\u00f3w ko\u015bcielnych. Budowle sakralne niew\u0105tpliwie stanowi\u0105 enklaw\u0119 dla tych jak\u017ce po\u017cytecznych dla cz\u0142owieka, zarazem zagro\u017conych wymarciem zwierz\u0105t. Dlatego te\u017c w drugim etapie prowadzone b\u0119d\u0105 dalsze kontrole strych\u00f3w i wie\u017c ko\u015bcio\u0142\u00f3w oraz przeprowadzona akcja wieszania budek tak, aby ci ciekawi lokatorzy nie za\u015bmiecali strych\u00f3w i wie\u017c ko\u015bcio\u0142\u00f3w, a kuna nie mia\u0142a szansy na dotarcie do l\u0119g\u00f3w p\u0142omyk\u00f3wki.
Dzi\u0119kuj\u0119 Ksi\u0119\u017com Proboszczom pomorskich parafii za \u017cyczliwo\u015b\u0107 i udost\u0119pnianie wie\u017c i strych\u00f3w ko\u015bcio\u0142\u00f3w w celu przeprowadzenia kontroli. Dzi\u0119kuj\u0119 r\u00f3wnie\u017c uczestnikom akcji z teren\u00f3w wojew\u00f3dztwa zachodniopomorskiego, jak i tym wszystkim osobom, kt\u00f3re by\u0142y moimi towarzyszami podczas prac terenowych.<\/small><\/small><\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n